بر اساس منابع سازمان جهانی بهداشت، سختی آب عمدتاً ناشی از وجود کلسیم و منیزیم محلول است و خودِ سختی آب در غلظت های معمول آب آشامیدنی، به‌عنوان یک نگرانی مستقیم برای سلامت در نظر گرفته نمی شود.  آب یکی از مهم ترین نیاز های روزانه انسان است و کیفیت آن می تواند نقش مهمی در حفظ سلامت داشته باشد. یکی از شاخص هایی که هنگام بررسی کیفیت آب مورد توجه قرار می گیرد، سختی آب است. اما سختی آب دقیقاً به چه معناست و آیا آب سخت می تواند برای سلامت انسان مضر باشد؟

در این مطلب، به بررسی تأثیر سختی آب بر بدن، تفاوت آب سخت و نرم و اهمیت آزمایش سختی آب می پردازیم.

سختی آب چیست؟

سختی آب بیشتر به دلیل وجود املاح معدنی، به‌ویژه کلسیم و منیزیم ایجاد می شود. میزان این مواد در آب به عواملی مانند منبع آب، شرایط زمین شناسی منطقه و مسیر عبور آب از خاک و سنگ ها بستگی دارد.

هرچه مقدار یون های کلسیم و منیزیم در آب بیشتر باشد، آب سخت تر محسوب می شود. سختی آب معمولاً با واحد میلی گرم بر لیتر بر حسب کربنات کلسیم (CaCO₃) یا واحد های مشابه بیان می شود.

البته سختی آب تنها یک ویژگی شیمیایی نیست و می تواند روی طعم و پذیرش آب، تشکیل رسوب در لوله ها و وسایل گرمایشی و همچنین عملکرد تجهیزات تأثیر بگذارد. سازمان جهانی بهداشت نیز سختی آب را در دستور العمل های کیفیت آب آشامیدنی بررسی کرده است.

آیا آب سخت برای سلامتی مضر است؟

یکی از باور های رایج این است که هرچه آب سخت تر باشد، برای بدن خطرناک تر است؛ اما موضوع به این سادگی نیست.

طبق ارزیابی سازمان جهانی بهداشت، سختی آب در سطوح معمول آب آشامیدنی، نگرانی مستقیم از نظر سلامت محسوب نمی شود و برای سختی آب، حد راهنمای بهداشتی مشخصی تعیین نشده است.

دلیل آن نیز تا حدی به ماهیت مواد ایجاد کننده سختی مربوط می شود. کلسیم و منیزیم از مواد معدنی ضروری برای بدن هستند و آب آشامیدنی می تواند بخشی از دریافت روزانه این عناصر را تأمین کند. سازمان جهانی بهداشت نیز به نقش کلسیم و منیزیم موجود در آب آشامیدنی در تأمین مواد معدنی مورد نیاز بدن اشاره کرده است.

تأمین بخشی از کلسیم مورد نیاز بدن

کلسیم برای سلامت استخوان ها و دندان ها اهمیت زیادی دارد و در عملکرد های مختلف بدن نیز نقش دارد. آب آشامیدنی می تواند در برخی شرایط بخشی از کلسیم مورد نیاز بدن را تأمین کند؛ میزان این سهم به ترکیبات معدنی آب و رژیم غذایی فرد بستگی دارد.

نقش منیزیم در سلامت بدن

منیزیم نیز یکی از مواد معدنی ضروری بدن است و در بسیاری از فرآیند های فیزیولوژیک نقش دارد. مطالعات مختلف ارتباط احتمالی میان دریافت منیزیم و برخی پیامد های قلبی عروقی را بررسی کرده اند، اما سازمان جهانی بهداشت تأکید می کند که شواهد موجود برای اثبات رابطه علت و معلولی میان سختی آب یا منیزیم آب و کاهش بیماری های قلبی کافی نیست.

آیا آب بسیار سخت می تواند مشکل ساز باشد؟

نباید تصور کرد که افزایش سختی آب همیشه به معنای افزایش خطر برای سلامتی است. با این حال، در برخی مطالعات قدیمی تر ارتباط هایی میان آب با سختی بسیار بالا و بعضی مشکلات مانند سنگ های ادراری بررسی شده است؛ اما این موضوع به معنی اثبات قطعی خطر آب سخت برای همه افراد نیست و عوامل متعدد دیگری مانند رژیم غذایی، وضعیت بدن و میزان مصرف آب نیز اهمیت دارند.

بنابراین نمی توان صرفاً بر اساس سختی آب درباره سالم یا نا سالم بودن آن تصمیم گرفت.

آب سخت چه مشکلاتی در زندگی روزمره ایجاد می کند؟

اگرچه سختی آب در محدوده های معمول الزاماً یک تهدید مستقیم برای سلامت محسوب نمی شود، اما می تواند مشکلات قابل توجهی برای تجهیزات و مصارف خانگی ایجاد کند.

آب سخت معمولاً باعث تشکیل رسوب آهکی در کتری، آبگرمکن، شیرآلات، لوله ها و تجهیزات گرمایشی می شود. همچنین ممکن است مصرف مواد شوینده را افزایش دهد و باعث شود صابون و شوینده ها کف کمتری ایجاد کنند.

به همین دلیل، آزمایش سختی آب فقط برای بررسی سلامت انسان انجام نمی شود؛ بلکه می تواند برای انتخاب سیستم تصفیه مناسب، بررسی عملکرد تأسیسات و کنترل کیفیت آب نیز اهمیت داشته باشد.

چگونه میزان سختی آب را مشخص کنیم؟

تشخیص میزان سختی آب از روی ظاهر، رنگ یا مزه آن دقیق نیست. برای مشخص شدن میزان سختی باید نمونه آب در آزمایشگاه آب و با روش های استاندارد مورد بررسی قرار گیرد.

در صورتی که کیفیت آب یک ساختمان، چاه، منبع آب، کارخانه یا سیستم تصفیه برای شما اهمیت دارد، انجام آزمایش های تخصصی می تواند اطلاعات دقیق تری درباره وضعیت آب در اختیارتان قرار دهد. برای این کار می توانید از خدمات یک آزمایشگاه آب معتبر در تهران استفاده کنید تا میزان سختی و سایر پارامتر های شیمیایی و میکروبی آب به صورت تخصصی بررسی شود.

آیا باید آب سخت را تصفیه کرد؟

پاسخ این سؤال به میزان سختی آب و هدف استفاده از آن بستگی دارد. اگر سختی آب بالا باشد، ممکن است برای جلوگیری از تشکیل رسوب در تجهیزات یا بهبود ویژگی های فیزیکی آب، استفاده از روش های کاهش سختی مانند سختی گیر ها یا برخی سیستم های تصفیه مورد توجه قرار گیرد.

با این حال، انتخاب سیستم تصفیه نباید صرفاً بر اساس حدس یا ظاهر آب انجام شود. بهتر است ابتدا آزمایش آب انجام شود و سپس بر اساس نتایج آزمایش، روش مناسب تصفیه انتخاب شود.

جمع بندی

سختی آب عمدتاً به دلیل وجود کلسیم و منیزیم ایجاد می شود. برخلاف تصور رایج، سختی آب در سطوح معمول آب آشامیدنی به طور مستقیم یک عامل نگران کننده برای سلامت محسوب نمی شود و حتی آب می تواند بخشی از کلسیم و منیزیم مورد نیاز بدن را تأمین کند. با این حال، سختی بالا می تواند موجب ایجاد رسوب در لوله‌ها و تجهیزات و کاهش کارایی برخی وسایل شود. بنابراین اگر درباره کیفیت آب مصرفی خود مطمئن نیستید، بهترین راه، اندازه گیری دقیق سختی و سایر پارامتر های کیفیت آب در یک آزمایشگاه تخصصی است.